ที่มา : แผนปฏิบัติการการท่องเที่ยวเชิงนิเวศแห่งชาติ . การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย . 2544  
  ข้อกำหนดลักษณะที่พักแรม
  ตัวอย่างแนวคิดการออกแบบที่พัก
  สิ่งอำนวยความสะดวก
  มาตรฐานการออกแบบ
  ข้อความพิจารณาในการพัฒนาสิ่งอำนวยความสะดวก
  กลับไป
  กลับรายการหลัก
 
บทที่ 8 ที่พักเชิงนิเวศ และสิ่งอำนวยความสะดวกในแหล่งท่องเที่ยว
มาตราฐานการออกแบบสิ่งอำนวยความสะดวก   
          ปัจจุบันยังไม่ปรากฏว่ามีการกำหนดมาตรฐานที่ชัดเจนสำหรับการออกแบบสิ่งอำนวยความสะดวกในแหล่งท่องเที่ยวแบบการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ แต่มีตัวอย่างของการศึกษาด้านการกำหนดกรอบของสิ่งอำนวยความสะดวกโดยสรุป ดังนี้

1. กรมอุทยานแห่งชาติของสหรัฐอเมริกา (US National Park Service) กำหนดกรอบของสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับการท่องเที่ยวในพื้นที่อนุรักษ์ ดังนี้
          1.1 สิ่งอำนวยความสะดวกประเภทอาคาร ให้ความสำคัญเกี่ยวกับเรื่องของแสงสว่าง การถ่ายเทอากาศ ทิศทางลม และความผสมกลมกลืนกับสภาพธรรมชาติของแหล่งท่องเที่ยว
          1.2 ระบบคมนาคมและการหมุนเวียนภายในแหล่งท่องเที่ยวให้ความสำคัญกับเส้นทางคมนาคมทางเลือก เช่น ทางจักรยาน ทางเดินเท้า ทางขี่ม้าควบคู่กับระบบถนน/ลานจอดรถที่เป็นมาตรฐาน และระบบป้าย/สัญลักษณ์ที่ให้ข้อมูลเกี่ยวกับทิศทางและที่ตั้งของแหล่งท่องเที่ยวอย่างชัดเจน
          1.3 ระบบสาธารณูปโภค
เน้นระบบที่ใช้พลังงานอย่างประหยัดและมีประสิทธิภาพ อนุรักษ์น้ำ กำจัดน้ำเสียและของเสียอย่างมีประสิทธิภาพ รวมถึงมีการนำของเก่ากลับมาใช้ใหม่
          1.4 การออกแบบโดยภาพรวมให้ความสำคัญเกี่ยวกับการลดผลกระทบสิ่งแวดล้อมจากการพัฒนาทั้งในและนอกแหล่งท่องเที่ยว และให้ความรู้เกี่ยวกับการพัฒนาอย่างยั่งยืนต่อผู้ใช้ประโยชน์สิ่งอำนวยความสะดวกอย่างต่อเนื่อง

2. คู่มือการบริหารและจัดการการท่องเที่ยว คู่มือการบริหารและจัดการการท่องเที่ยวในพื้นที่รับผิดชอบขององค์การ บริหารส่วนตำบล (อบต.) และสภาตำบล (สต.) ของการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) ได้กำหนดขั้นตอนการจัดการด้านสิ่งอำนวยความสะดวกในแหล่งท่องเที่ยว แบ่งออกเป็น 3 ประเภทดังนี้

ประเภทที่ 1 สิ่งอำนวยความสะดวกด้านการเข้าถึงและระบบการสัญจร
          - ถนน
          - ที่จอดรถ
          - ทางเดินเท้า
          - ทางรถจักรยานและที่จอดรถจักรยาน
          - เส้นทางดินป่า
          - ทางขี่ม้าขี่ช้าง
ประเภทที่ 2 สิ่งอำนวยความสะดวกด้านอาคารและสิ่งปลูกสร้าง
          - ซุ้มขายบัตร
          - สำนักงาน
          - ศูนย์บริการนักท่องเที่ยว
          - ที่พักนักท่องเที่ยว
          - ห้องสุขา
          - ศาลาที่พัก
          - ร้านค้า ร้านอาหาร
          - บ้านพักพนักงาน
ประเภทที่ 3 สิ่งอำนวยความสะดวกด้านสิ่งประกอบบริเวณ
          - ซุ้มทางเท้า
          - ป้ายและสื่อความหมาย
          - ลานกิจกรรม
          - สวนหย่อม
          - ม้านั่ง โต๊ะ เก้าอี้
          - ระบบน้ำใช้
          - ระบบแสงสว่าง
          - ระบบกำจัดของเสียและน้ำเสีย
          - ระบบกำจัดขยะมูลฝอย
          - รั้ว/กำแพง
          - สะพาน ขั้นบันได

 

3. แนวทางการพัฒนาอุทยานแห่งชาติและเขตสงวนเพื่อการท่องเที่ยว แนวทางการพัฒนาอุทยานแห่งชาติและเขตสงวนเพื่อการท่องเที่ยว ถอดความจาก Guidelines : Development of National Park and Protected Areas for Tourism ซึ่งจัดทำโดย The World Tourism Organization (WTO), The United Nations Environment Programme (UNEP) และ The International Union for the Conservation of the Nature and Natural Resources (IUCN) เพื่อจัดทำแนวทางการออกแบบสิ่งอำนวยความสะดวกทางการท่องเที่ยวให้เหมาะสมกับอุทยานแห่งชาติ สรุปได้ดังนี้

          1. สิ่งก่อสร้างโดยมนุษย์จะต้องรบกวนระบบนิเวศทางธรรมชาติให้น้อยที่สุด
          2. สิ่งก่อสร้างจะต้องเรียบง่ายที่สุด ไม่บดบังความงามตามธรรมชาติ ควรจะสร้างจากวัสดุที่มาจากธรรมชาติและออกแบบให้กลมกลืนกับสภาพท้องถิ่น
          3. การก่อสร้างอาคารบนพื้นที่ที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับการพิจารณาหน้าที่ของอาคารนั้นๆ ไม่ควรพิจารณาแค่นโยบายเพียงอย่างเดียว
4. ก่อนที่จะก่อสร้างอาคารควรคำนึงถึงวิธีที่นักท่องเที่ยวจะสามารถเดินทางไปยังอาคารนั้นๆ ได้สิ่งอำนวยความสะดวกนักท่องเที่ยวควรจะแยกออกมาจากที่ทำการ อาจจะมีการใช้ถนนเชื่อมโยงแต่ละอาคารเป็นวงจร และให้มีที่จอดรถเพียงด้านเดียว ในศูนย์ข้อมูลที่จัดนิทรรศการควรจัดลำกับทำให้นักท่องเที่ยวเดินทางเป็นเส้นทางเดียวกันจนถึงทางออก

5. ควรมีการใช้ความสัมพันธ์ในระบบนิเวศ “Ecotechniques” เพื่อส่งเสริมการวางแผนทางกายภาพในการออกแบบและการก่อสร้างสิ่งอำนวยความสะดวก เช่น การใช้ระบบพลังงานแสงอาทิตย์การเก็บสำรองน้ำฝนเพื่อนำมาใช้ เป็นต้น

6. การออกแบบศูนย์ Ecotourism ควรให้มี กระท่อม ทางเดินธรรมชาติ ป้ายสื่อความหมาย หอสังเกตการณ์ ควรมีระบบเก็บสำรองพลังงาน และส่วนที่พักอาศัยของเจ้าหน้าที่อุทยานและนักวิจัย

7. ที่พักสำหรับนักนิยมธรรมชาติควรจะมีความเรียบง่าย สะอาด แต่สะดวกสบาย ข้อนี้ทำให้ Ecotourism ได้เปรียบการท่องเที่ยวอื่นๆ เนื่องจากค่าที่พักในศูนย์ Ecotourism จะต่ำกว่าประมาณ 4 – 5 เท่า นักนิยมธรรมชาตอบที่จะแสวงหาสถานที่ที่แปลกและมีความงามตามธรรมชาติมากกว่าป่าคอนกรีตและความหรูหราฟุ่มเฟือยในเมืองกรุง

8. ถนน ทางดิน ควรให้มีลักษณะตามธรรมชาติ แวดล้อมด้วยต้นไม้และ เนินเขา เป็นต้น ควรออกแบบให้เป็นไปตามสภาพภูมิประเทศมากกว่าที่จะตัดผ่านภูเขาหรือสิ่งกีดขวางอื่นๆ และควรออกแบบเพื่อให้ช่วยลดการพังทลาย จึงควรมีระบบการระบายน้ำที่ดี

9. แม้ว่าถนนจะทำให้นักท่องเที่ยวเข้าไปดูสัตว์ใกล้ๆ แต่ควรหลีกเลี่ยงพื้นที่บางแห่ง เช่น แหล่งผสมพันธุ์นก
นอกเหนือจากแนวทางเหล่านี้แล้ว ยังมีแนวทางที่จะช่วยในการประเมินความเหมาะสมและปริมาณการพัฒนาพื้นที่ ดังนี้
          1. ทุกสิ่งทุกอย่างจะต้องมีจุดมุ่งหมาย
          2. ออกแบบเพื่อนักท่องเที่ยว แม้ว่าจะมีขีดจำกัดแต่ก็มีความปลอดภัย และสะดวกสบาย
          3. ออกแบบโดยคำนึงถึงข้อจำกัดของทรัพยากร โดยเฉพาะขีดความสามารถของสภาพแวดล้อมและผลกระทบที่อาจจะเกิดขึ้น
          4. รูปแบบและหน้าที่ที่น่าพอใจ มีความสมดุลระหว่างเศรษฐกิจ มนุษย์ และสิ่งแวดล้อม
          5. คำนึงถึงความต้องการด้านเทคนิค
          6. ก่อให้เกิดการใช้ประโยชน์อย่างมีประสิทธิภาพและปลอดภัย
          7. สำรวจแนวทางในการจัดการสิ่งอำนวยความสะดวกในระยะยาว
          8. หากมีงบประมาณจำกัด ให้เริ่มก่อสร้างจากสิ่งก่อสร้างง่ายๆ จากวัสดุธรรมชาติ เช่น ไม้ไผ่ แฝก ก่อน แล้วค่อยก่อสร้างอาคารถาวรภายหลังกรอบ ของสิ่งอำนวยความสะดวกดังกล่าว สามารถนำมาประยุกต์ใช้เป็นกรอบของสิ่งอำนวยความสะดวกในแหล่งท่องเที่ยวแบบการท่องเที่ยวเชิงนิเวศได้ สำหรับมุมมองด้านการจัดการพื้นที่อาจจำแนกได้เป็น 4 กลุ่ม ดังนี้
          1. สิ่งอำนวยความสะดวกที่จัดสร้างขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์ ในการป้องกันผลกระทบจากการท่องเที่ยว และกิจกรรมของมนุษย์ที่มีต่อทรัพยากรธรรมชาติ
          2. สิ่งอำนวยความสะดวกที่จัดสร้างขึ้นเพื่อเป็นเครื่องมือสื่อความหมายที่ให้ความรู้ สร้างความเข้าใจ และความเพลิดเพลินแก่นักท่องเที่ยวในการศึกษาธรรมชาติ
          3. สิ่งอำนวยความสะดวกที่จัดสร้างขึ้นเพื่ออำนวยความสะดวก/เพิ่มความสะดวกในการประกอบกิจกรรมให้กับนักท่องเที่ยวในรูปแบบที่เรียบง่าย กลมกลืนกับสภาพธรรมชาติ
          4. สิ่งอำนวยความสะดวกเพื่อการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่

          สิ่งอำนวยความสะดวกที่สำคัญเป็นอันดับต้นๆ ได้แก่ สิ่งอำนวยความสะดวกเพื่อความสะดวกสบายและสิ่งอำนวยความสะดวกเพื่อการเรียนรู้และศึกษาธรรมชาติ ส่วนสิ่งอำนวยความสะดวกเพื่อความสะดวกสบายและสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับการปฏิบัติของเจ้าหน้าที่จะมีความสำคัญในอันดับรองลง อย่างไรก็ดี ยังไม่มีกฎเกณฑ์ตายตัวเกี่ยวกับชนิด ปริมาณ และขนาดของสิ่งอำนวยความสะดวก แต่ลักษณะที่เหมาะสมกับแหล่งท่องเที่ยวแต่ละแหล่งขึ้นอยู่กับลักษณะของแหล่งท่องเที่ยว (Site Setting) และวัตถุประสงค์ของการจัดการพื้นที่แต่ละแห่งเป็นหลัก
 
 
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ ^ TOP ^    
  ศูนย์พัฒนาทรัพยากรการศึกษา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ต. ขามเรียง อ. กันทรวิชัย จ. มหาสารคาม 44150
  โทรศัพท์ 0-4375-4321 - 40 ต่อ 2060,2050 โทรสาร 0-4375-4318
  E-mail :
ardc@msu.ac.th